Sinds een paar jaar zie je ze overal in de grote steden: deelscooters die je kunt huren en vervolgens achterlaat op een plek die voor jou goed uitkomt. Handig voor de gebruiker, maar waar worden deze scooters geparkeerd? Gebeurt dat op plekken waar ze in de weg staan, en is er eigenlijk wel genoeg plaats om scooters te parkeren? Het is een van de vele voorbeelden van vraagstukken die gemeenten graag willen aanpakken met behulp van data van bedrijven.

‘In het geval van deelscooters is informatie over de ritten en de parkeerbewegingen, afkomstig van de bedrijven die de scooters verhuren, heel nuttig voor de gemeente’, vertelt onderzoeker Heleen Janssen. ‘Om te weten te komen waar de scooters in de toch al schaarse openbare ruimte rijden en worden neergezet, en of er misschien betere parkeervoorzieningen nodig zijn.’

Bedrijfsgeheimen op straat

Maar bedrijven zijn over het algemeen niet zo happig op het delen van data, vertelt Janssen, ook al is het voor de publieke zaak. ‘Vaak gaat het om data die persoonsgegevens of bijvoorbeeld bedrijfsgeheimen bevatten. Bedrijven zijn hier huiverig voor, onder meer uit angst dat ze daarmee de wetgeving op het gebied van privacy overtreden, of dat bedrijfsgeheimen op straat komen te liggen. De gemeente moet dus goed naar de context kijken en met heel goede waarborgen komen over bijvoorbeeld het omgaan met persoonsgegevens.’

Bedrijven willen vooral ook graag weten waar hun data precies voor gebruikt gaat worden, vertelt de onderzoeker. ‘Een heel terechte vraag. Vaak vragen overheden wel om data, maar maken ze niet goed genoeg duidelijk welk probleem ze daar precies mee willen oplossen. Overheden moeten dus nauwkeurig afbakenen wat precies het vraagstuk is en welke specifieke data ze nodig hebben om dat aan te pakken.’

Een data-intermediair kan dan uitkomst bieden, stellen de onderzoekers. Janssen: ‘Dat is een soort tussenpersoon met zowel juridische, organisatorische als technische kennis, die bedrijven en overheden helpt data op een betrouwbare manier uit te wisselen.’

Bang voor reputatieschade

Het onderzoeksproject is een samenwerking tussen UvA-onderzoekers op het gebied van rechten en informatica, samen met de gemeente Amsterdam. Samen onderzochten zij wat er nodig is om datadeling tussen bedrijven en overheden op een goede en veilige manier tot stand te brengen en hoe een data-intermediair daarin kan helpen. Ze brachten onder meer de wetgeving op dit gebied in kaart, onderzochten de technlogische mogelijkheden en identificeerden via gesprekken met overheden en bedrijven de obstakels voor het uitwisselen van data.

‘Een van onze bevindingen is dat de wetgeving nergens sluitend is en daardoor onzekerheden creëert aan beide kanten’, vertelt Janssen. ‘Bedrijven zijn bang voor reputatieschade als hun data verkeerd wordt gebruikt, terwijl overheden bang zijn het vertrouwen van burgers te verliezen. Een data-intermediair met een passende data-governance kan helpen door de belangen van beide partijen in kaart te brengen, de juiste vragen te stellen en duidelijke afspraken te maken over de toegang tot en het gebruik van data. Een data-governance is een set spelregels, of afspraken, waar alle partijen – dus  degene die data ter beschikking stelt, de partij die de data gebruikt en de data-intermediair zelf – zich aan houden. Alleen op basis van deze afspraken kan de intermediair optreden als partij die te vertrouwen is en die obstakels voor het delen van data kan wegnemen.’

Vertrouwen winnen kost tijd

Maar dat gaat allemaal niet van de ene op de andere dag, vertelt Janssen. ‘We zagen dat de technologische kant van het verhaal op zich snel te regelen is, maar dat rondom de juridische toelaatbaarheid nog veel onzekerheid bestaat, en dat het vaak veel tijd kost om het vertrouwen te winnen om die uitwisseling tot stand te brengen. Op basis van ons onderzoek hebben we een aantal spelregels kunnen vaststellen waar een intermediair naar zou moeten kijken: hoe borg je dat vertrouwen, aan wat voor spelregels moet je dan denken? Ook moet het probleem dat moet worden opgelost veel preciezer in kaart gebracht worden. De ontvanger kan niet zeggen: "Geef maar toegang tot zoveel mogelijk data, dan zoeken we zelf uit wat bruikbaar is". Daarvoor is het geven van toegang omgeven met te veel risico’s. Bovendien kunnen bedrijven financiële of andere vormen van compensatie vragen in ruil voor het delen van hun gegevens: wat levert het voor hen op?'